మహారాష్ట్ర రాజధాని ముంబైలో భూగర్భ జలాల నాణ్యతపై ఆందోళన నెలకొంది. నగరంలోని దాదాపు 35 శాతం భూభాగం భూగర్భంలోని మంచినీటి నిల్వల్లోకి సముద్రపు ఉప్పునీరు చొచ్చుకువచ్చే ప్రమాదానికి గురయ్యే అవకాశం ఉందని కేంద్ర భూగర్భ జలాల బోర్డు () అధ్యయనం వెల్లడించింది. ఫోర్ట్, శివాజీ పార్క్, ములుండ్ ఈస్ట్, మహీమ్ వంటి ప్రాంతాల్లో ఈ లక్షణాలు గుర్తించారు.
కేంద్ర భూగర్భ జలాల బోర్డు () అధ్యయనం ప్రకారం, ముంబైలోని సుమారు 35 శాతం ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాల్లోకి సముద్రపు ఉప్పునీరు చొచ్చుకువచ్చే ప్రమాదం ఉంది. ముఖ్యంగా ఫోర్ట్, దాదర్లోని శివాజీ పార్క్, ములుండ్ ఈస్ట్, మహీమ్ ప్రాంతాల్లో ఈ లక్షణాలు స్పష్టంగా కనిపించాయి. ఈ పరిణామం భవిష్యత్తులో నగర భూగర్భ జలాల వినియోగంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది. సముద్ర తీర ప్రాంతాల్లో భూగర్భంలోని మంచినీరు, సముద్రపు ఉప్పునీరు మధ్య సహజ సమతుల్యత ఉంటుంది. భూగర్భ జలాలను అధికంగా తోడినప్పుడు మంచినీటి ఒత్తిడి తగ్గి, సముద్రపు నీరు భూమి లోపలికి చొచ్చుకువచ్చే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. దీనివల్ల బావులు, బోరు బావుల్లోని నీటిలో ఉప్పు శాతం పెరిగి, తాగడానికి లేదా ఇతర అవసరాలకు వినియోగించడానికి అనువుగా లేకుండా పోవచ్చు.
అయితే, ముంబైలో మొత్తం భూగర్భ జలాల వినియోగం ప్రమాదకర స్థాయిలో ఉందని ఈ అధ్యయనం సూచించడం లేదు. నగర జిల్లాలో భూగర్భ జలాల వెలికితీత స్థాయి 46 శాతంగా, శివారు జిల్లాలో 26 శాతంగా నమోదైంది. మొత్తం వినియోగం ఈ స్థాయుల్లో ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని ప్రాంతాల్లో భౌగోళిక పరిస్థితులు, నీటిని తోడే విధానం కారణంగా ఉప్పునీటి ముప్పు కొనసాగవచ్చని నివేదిక హెచ్చరించింది. అధ్యయనంలో భాగంగా ఫోర్ట్, ములుండ్ ఈస్ట్, శివాజీ పార్క్ ప్రాంతాల్లో అధిక లవణీయత ఉన్న భూగర్భ జలాలను గుర్తించారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో విద్యుత్ వాహకత స్థాయి నీటి నమూనా కొలతలో 10,000 మైక్రోసీమెన్స్ పర్ సెంటీమీటర్కు మించినట్లు నివేదిక పేర్కొంది. నీటిలో కరిగి ఉన్న లవణాల పరిమాణాన్ని అంచనా వేయడానికి ఈ కొలత ఉపయోగపడుతుంది.
ఫోర్ట్ ప్రాంతంలో భూగర్భ జలాల వినియోగాన్ని 60 మీటర్ల లోతు వరకు పరిమితం చేయాలని, శివాజీ పార్క్లో భూగర్భ జలాల వెలికితీతను పూర్తిగా నిషేధించాలని అధ్యయనం సిఫారసు చేసింది. భూగర్భ జలాల్లో ఉప్పు శాతం మరింత పెరగకుండా నిరోధించేందుకు నిపుణులు పలు చర్యలను సూచించారు. వర్షపు నీటి నిల్వ: పార్కులు, తోటలు, ఇతర అనువైన ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణ నిర్మాణాలు ఏర్పాటు చేయాలి. బోరు బావుల నియంత్రణ: ముప్పు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాల వెలికితీతను పరిమితం చేయాలి. నీటి నాణ్యత పరీక్షలు: తీర ప్రాంతాల్లోని బావుల నీటిలో ఉప్పు శాతాన్ని క్రమం తప్పకుండా పరిశీలించాలి. కొత్త బోర్లకు ముందస్తు అధ్యయనం: భూగర్భ పరిస్థితులను శాస్త్రీయంగా పరిశీలించిన తర్వాతే కొత్త లోతైన బోరు బావులకు అనుమతులు ఇవ్వాలి.
ముంబైలో భూగర్భ జలాల్లో ఉప్పు శాతం ఎంతవరకు పెరిగిందో స్పష్టంగా తెలుసుకునేందుకు బృహన్ముంబై మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ (బీఎంసీ) ప్రత్యేక అధ్యయనాన్ని చేపట్టింది. నగరంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో బావుల నుంచి నీటి నమూనాలను సేకరించి పరీక్షించాలని పరిశోధకులను కోరింది. ఈ పరీక్షల ద్వారా సమస్య తీవ్రతను అంచనా వేసి, భూగర్భ జలాలను రక్షించేందుకు తగిన చర్యలు రూపొందించనున్నారు. ముఖ్య గమనిక: ముంబైలో 35 శాతం ప్రాంతం సముద్రపు ఉప్పునీటి చొరబాటుకు ఎక్కువగా గురయ్యే అవకాశం ఉందని అధ్యయనం గుర్తించింది. అంతమాత్రాన ఆ ప్రాంతమంతా ఇప్పటికే ఉప్పునీటితో కలుషితమైందని అర్థం కాదు. ప్రమాదం ఉన్న ప్రాంతాలను గుర్తించి, నీటి నాణ్యతను పర్యవేక్షించడం ఈ అధ్యయనం ప్రధాన ఉద్దేశం.